Dokumenty Swiatowy Zwiazek Polskich Zolnierzy Lacznosci

ULICE W ZEGRZU I ICH PATRONI

ppłk dr Mirosław PAKUŁA

Przed 1994 r. na terenie osiedla wojskowego w Zegrzu ulice nie posiadały nazw. Budynki mieszkalne oznaczano kolejnymi numerami nadanymi przez administrację wojskową, a listy dochodziły na przykład na adres: „Zegrze Północne, osiedle bl. 61 m.16”.
W 1994 r. Rada Miejska w Serocku uchwałą nr 263/XLIV/94 z dnia 26 maja nadała nazwy dziesięciu ulicom w Zegrzu. Inicjatywa wyszła od mieszkańców i komendy Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Łączności. Nadane nazwy oczywiście były głównie związane z tradycją kształcenia kadr łączności w Zegrzu.

1. ULICA GEN. HELIODORA CEPY - znajduje się na terenie koszar Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki. Prowadzi od biura przepustek nr 1 w kierunku hydroforni.
Patron ulicy - Heliodor Cepa urodził się 29 listopada 1895 r. w Mieszkowie pod Jarocinem. W latach 1907-1914 uczęszczał do gimnazjum w Jarocinie. Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do armii niemieckiej, gdzie służył w oddziałach telegraficznych.
W 1919 r. walczył w powstaniu wielkopolskim. W latach 1919-1921 był dowódcą kompanii łączności, a następnie szefem łączności w Syberyjskiej Brygady Piechoty. Pracownik Wydziału Wojsk Łączności Departamentu VI MSWojsk. od 1921 do 1923 r. Następnie uczestniczył w wielu kursach polskich i zagranicznych (1923-1929). W roku 1929 został dyrektorem nauk w Obozie Szkolnym Wojsk Łączności w Zegrzu. Od 1930 do 1933 wykładowca łączności w Wyższej Szkole Wojennej. Potem komendant Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu (1933-1934). W 1934 r. został mianowany dowódcą wojsk łączności Ministerstwa Spraw Wojskowych i funkcję tę pełni do wybuchu II wojny światowej. 18 września 1939 r. przekroczył granicę polsko-rumuńską. Z Rumunii przedostał się do Francji i w dniu 10 listopada 1939 roku został dowódcą wojsk łączności w dowództwie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Funkcję tę sprawował do 12 sierpnia 1945 r., kiedy został zdemobilizowany. Wraca do Polski.
W dniu 22 maja 1946 roku zostaje zmobilizowany do Wojska Polskiego i mianowany szefem Oddziału VI (Planowania Materiałowego) Sztabu Generalnego WP. Następnie obejmuje stanowisko szefa Oddziału VIII (Łączności) Sztabu Generalnego WP. Potem zostaje szefem Katedry Łączności Akademii Sztabu Generalnego.
Zwolniony z pełnionych funkcji w lutym 1949 r. i rok później aresztowany pod zarzutem udziału w organizacji mającej na celu obalenia władz państwowych. W 1955 r. zwolniony z braku winy i przeniesiony do rezerwy. Przez następne 10 lat pracował na stanowiskach technicznych w Instytucie Łączności i Polskiej Agencji Prasowej.
Na emeryturze działacz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, Ligi Obrony Kraju oraz Klubu Kombatantów Wojsk Łączności. Zmarł w dniu 16 kwietnia 1974 r. w Warszawie. Pochowany na wojskowych Powązkach.

2. ULICA JUZISTEK – zaczyna się na wysokości biura przepustek nr 1 Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki, prowadzi wzdłuż wału międzyfortowego do przystaniu Wojskowego Klubu Sportowego (przy forcie).
Nazwa ulicy jest związana z kobietami – uczestniczkami przedwojennych kursów obsługi aparatów telegraficznych Hughes’a (spolszczone: „Juza”) w Zegrzu.
Utworzenie w 1927 r. kursów dla kobiecego personelu pomocniczego miał podobno zainspirować sam marszałek Piłsudski. Było to wspólne przedsięwzięcie Ministerstwa Spraw Wojskowych i Ministerstwa Poczt i Telegrafów. Celem kursów miało być przygotowanie personelu dla państwowej służby telekomunikacyjnej w czasie pokoju. W razie wojny absolwentki kursów miały być zmobilizowane i oddane do dyspozycji dowództwa wojskowego. Otwarcie kursów miało też wymiar społeczny. Słuchaczki były najczęściej sierotami po żołnierzach Wojska Polskiego, córkami inwalidów wojennych oraz innymi kobietami pozostającymi pod prawną ochroną państwa. Po złożeniu podania kandydatki podlegały postępowaniu kwalifikacyjnemu, w którego pierwszym etapie sprawdzano czy posiadają obywatelstwo polskie i wiek 19-25 lat, a także czy mają ukończone co najmniej 6 klas szkoły średniej oraz przeszkolenie wojskowe. Drugi etap kwalifikacji dotyczył badań lekarskich i sprawdzenia sprawności fizycznej, a trzeci polegał na sprawdzianie wiedzy ogólnej. Przed ostatecznym przyjęciem brano pod uwagę preferencje związane z pochodzeniem (sieroty po żołnierzach, urzędnikach i ofiarach wojny, córki inwalidów i żołnierzy zawodowych). Program szkolenia dotyczył przede wszystkim praktycznej pracy na aparatach telegraficznych „Juza”.

3. ULICA OFICERSKA – rozpoczyna się przy przepompowi ścieków. To przecznica w stosunku ulicy Prof. Janusza Groszkowskiego prowadząca w kierunku budynku Zespołu Szkół.

Nazwa ulicy jest związana oczywiście z kadrą oficerską, która od 1919 r. służy w zegrzyńskim ośrodku szkolenia. Stan etatowy kadry tego korpusu wahał się przez ostatnie 90. lat od kilkudziesięciu do ponad stu żołnierzy.

4. ULICA PŁK. ANDRZEJA MIĄCZYŃSKIEGO – znajduje się na terenie koszar Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki. Rozpoczyna się przy stołówce żołnierskiej i prowadzi w kierunku budynków internatowych.

Patron ulicy – Andrzej Miączyński urodził się 21 stycznia 1867r. w majątku Stachur w powiecie kowelskim, jako syn hrabiego Ksawerego Miączyńskiego. W 1896 r. zdał maturę w Równem. W listopadzie 1889 r. wstąpił jako ochotnik do armii rosyjskiej i służył w 45. Siewierskim Pułku Dragonów. Ukończył Kawaleryjską Szkołę Wojskową w Elizawetgrodzie i został zwolniony do rezerwy. Ponownie w wojsku po wybuchu I wojny światowej. Walczył w Prusach Wschodnich oraz w obronie twierdz Kowno i Grodno. Od 1916 r. w wojskach telegraficznych jako dowódca plutonu. Walczył na froncie rumuńskim. Od 1917 r. w I Korpusie Polskim gen. Dowbor-Muśnickiego, jako dowódca kompanii telegrafistów.

W listopadzie 1918 r. wstąpił do Wojska Polskiego i został dowódcą 1. pułku telegraficznego w Warszawie. W 1919 r. został skierowany do Armii Wielkopolskiej na stanowisko dowódcy 1. batalionu telegraficznego i naczelnika łączności Armii. W 1920 r. brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jak szef łączności Frontu Ukraińskiego.
Po wojnie został dowódcą 3. pułku łączności. W latach 1923-1926 dowódca zegrzyńskiego ośrodka kształcenia. W 1927 r. przeniesiony w stan spoczynku.
Zmarł 24 grudnia 1937 r. w rodzinnej miejscowości.

5. ULICA PŁK. EDWARDA GIERASIMCZYKA – znajduje się na terenie koszar Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki, przy stołówce żołnierskiej.

    Patron ulicy – Edward Gierasimczyk urodził się 19 maja 1919 r. w Nowogródku na Wileńszczyźnie, gdzie mieszkał do wybuchu II wojny światowej. W 1940 r., jako obywatel radziecki, został powołany do Armii Czerwonej. Służbę rozpoczął w Szkole Młodszych Specjalistów Lotnictwa w Woroneżu. Wskutek wady słuchu przeniesiono go do kompani łączności batalionu obsługi lotniska 8. pułku bombowców w Briańsku. Po wybuchu wojny niemiecko-rosyjskiej służył batalionie budowlanym w Prośnicy w województwie kirowskim. Więziony 10 miesięcy za odmowę wykonania polecenia rozbiórki cerkwi. Zwolniony po podpisaniu układu Sikorski – Majski, chciał stawić się do Armii Andersa. Ze względu na chorobę, nie zdążył. W 1943 r. ponownie aresztowany z powodu konfliktu z władzami. Po zwolnieniu dołączył organizowanej w Sielcach 1. Dywizji Piechoty. Uczestniczył w bitwie pod Lenino. Od marca 1944 r. zastępca dowódcy kompanii – instruktor samodzielnego pułku łączności.
    Od 1946 r. pełnił obowiązki zastępcy dowódcy samodzielnego batalionu łączności. W 1951 r. ukończył studia w Wojskowej Akademii Łączności w Leningradzie i został zastępcą komendanta Fakultetu Łączności w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie. W latach 1952-1953 dyrektor nauk w Oficerskiej Szkole Łączności Radiowej w Zegrzu. W latach 1953-1971 komendant Oficerskiej Szkoły Łączności Radiowej, Oficerskiej Szkoły Łączności i Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Łączności w Zegrzu.
    Po zakończeniu długoletniej służby w Zegrzu został wyznaczony na stanowisko starszego oficera Sztabu Zjednoczonych Sił Zbrojnych Układu Warszawskiego. W 1976 r. przeniesiony w stan spoczynku. W latach 1979-1991 pracował w Zjednoczeniu Przemysłu Teleelektronicznego i Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego.
Zmarł 21 stycznia 1992 r. w Warszawie. Pochowany na Powązkach.

6. ULICA PŁK. KAZIMIERZA DREWNOWSKIEGO – jest przecznicą od ulicy prof. Janusza Groszkowskiego. Rozpoczyna się przy budynku, w którym mieściła się kiedyś Wojskowa Administracja Koszar, a kończy się przy tzw. „Kawiarence nad Zalewem”.

Patron ulicy – Kazimierz Drewnowski urodził się 4 marca 1881 r. w Stanisławowie jako syn Ignacego, inżyniera kolejowego. Świadectwo dojrzałości uzyskał w 1899 r. we Lwowie. Uczęszczał wcześniej do gimnazjów w Nowym Sączu oraz Krakowie. Studia ukończył w 1903 r. na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki w Zurychu. W latach 1905-1907 odbywał praktykę zawodową w zakładach elektrotechnicznych i elektrowniach Fryburga oraz filiach Siemensa-Schuckerta w Wiedniu i Lwowie. W 1907 r. został adiunktem w Szkole Politechnicznej we Lwowie, gdzie objął też Katedrę Elektrotechniki.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich i był organizatorem wojskowych oddziałów łączności, a po wojnie szefem służby łączności i komendantem Głównej Szkoły Artylerii i Inżynierii w Warszawie w stopniu pułkownika (do 1922 r.). Był uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej (1920 r.). Długoletni pracownik naukowy Wydziału Chemii oraz Wydziału Budowy Maszyn i Elektrotechniki Politechniki Warszawskiej. Od 1 września 1939 r. rektor Politechniki Warszawskiej. W czasie wojny organizował tajne nauczanie. Od 19 września 1940 r. oficjalnie pełnił funkcję "zarządcy", jednak uważano go za rektora aż do końca wojny. 10 listopada 1942 r. został aresztowany w czasie akcji Himmlera i uwięziony na Pawiaku. Następnie przetrzymywano go w obozie koncentracyjnym w Majdanku i Dachau, gdzie doczekał końca wojny.
Po wojnie przebywał na dwuletnim urlopie w Belgii. Szybko wrócił do organizowania życia akademickiego i naukowego, obejmując w 1947 r. Katedrę Miernictwa Elektrycznego i Wysokich Napięć na Politechnice Warszawskiej.
Zmarł nagle 22 sierpnia 1952 r. w Zakopanem.

7. ULICA PODCHORĄŻYCH – znajduje się na terenie koszar Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki. Rozpoczyna się przy budynku Szkoły Podoficerskiej Wojsk Lądowych i wiedzie przy trybunie na placu apelowym.

Nazwa ulicy pochodzi od kandydatów na oficerów zawodowych oraz kandydatów na oficerów i podchorążych rezerwy kształconych w ośrodku zegrzyńskim. Już w 1919 r. w strukturze Obozu Wyszkolenia Oficerów Wojsk Łączności pojawiła się Szkoła Podchorążych Wojsk Łączności. Kształcenie podchorążych w Zegrzu odbywało się także po II wojnie światowej - do 1997 r. (kandydaci na oficerów zawodowych) oraz do 2008 r. (podchorążowie rezerwy).

8. ULICA PROF. JANUSZA GROSZKOWSKIEGO – jest główną ulicą Zegrza. Rozpoczyna się przy przepompowni ścieków, a kończy w ośrodku szkoleniowym Polskiej Agencji Prasowej (d. pałac Krasińskich).

Patron ulicy – Janusz Groszkowski urodził się 21 marca 1898 r. w Warszawie. Ukończył Politechnikę Warszawską (1919 r.) i Oficerską Szkołę Łączności w Paryżu (1922 r.). Już w 1929 r. otrzymał tytuł prof. nadzwyczajnego, a w 1935 r. prof. zwyczajnego nauk technicznych. W latach 1923-1939 pracownik naukowo-dydaktyczny Politechniki Warszawskiej, a w latach 1929-1939 dyrektor Instytutu Radiotechnicznego (od 1933 r. pod nazwą Państwowy Instytut Telekomunikacyjny) w Warszawie. W latach 1940-1941 pracował w Instytucie Politechnicznym we Lwowie. Jako żołnierz AK, w latach 1941-1944 był doradcą naukowo-technicznym ds. łączności Delegatury Rządu na Kraj. W latach 1945-1946 pracował w Politechnice Łódzkiej, jednocześnie ponownie od 1945 r. był dyrektorem Państwowego Instytutu Telekomunikacji (do 1951 r.). Od 1946 r. powrócił do pracy w Politechnice Warszawskiej (do 1968 r.). W latach 1953-1963 był także związany z Instytutem Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk (był jednym z organizatorów tej placówki). W latach 1968-1971 wiceprzewodniczący, a w latach 1971-1976 przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W latach 1972-1976 bezpartyjny poseł na Sejm PRL VI kadencji i zastępca przewodniczącego Rady Państwa. W lutym 1976 r. zrezygnował z kierowania Frontem Jedności Narodu i złożył mandat poselski, w proteście wobec zmian w konstytucji ustanawiających wiodącą rolę PZPR i sojusz z ZSRR. Zmarł 3 sierpnia 1984 r. w Warszawie.

9. ULICA PUŁKU RADIO – jest przecznicą od ulicy prof. Janusza Groszkowskiego. Rozpoczyna się przy skrzyżowaniu obok sklepów, a kończy przy prochowni carskiej położonej nad Zalewem Zegrzyńskim.

Nazwa ulicy pochodzi od pierwszej jednostki wojskowej jaka stacjonowała w Zegrzu po II wojnie światowej – Szkolnego Pułku Radio (1948-1950).
Na podstawie rozkazu ministra Obrony Narodowej nr 0274/Org z 5 grudnia 1947 r. powołano w Zegrzu Grupę Przygotowawczo-Organizacyjną Szkolnego Pułku Radio (SzPR). Na jej dowódcę wyznaczono płk. Wiktora Zaruckiego. Grupa składała się z kilku oficerów i kilkudziesięciu szeregowych i w styczniu 1948 r. została rozlokowana w ruinach koszar zegrzyńskich.
Szkolny Pułk Radio został powołany rozkazem ministra Obrony Narodowej nr 53/Org z dnia 20 marca 1948 r. Dowódcą został płk Wiktor Zarucki, szefem sztabu mjr Konstanty Izdebski, zastępcami: ds. liniowych mjr Aleksy Gorb ds. polityczno-wychowawczych kpt. Roman Lisiewicz, ds. technicznych por. Władysław Gajewski. Etat pułku liczył 878 żołnierzy. Pułk, którego formowanie zakończono w maju 1948 r., został zakwaterowany w namiotach. Rozpoczęło się szkolenie, jednak podstawowym zadaniem jednostki była odbudowa koszar. Odbudowa miała się odbyć tzw. sposobem gospodarczym, przy udziale fachowców: murarzy, stolarzy i hydraulików. Na początku uruchomiono sieć elektryczną, wodociągową i kanalizacyjną. W dalszej części przystąpiono do odbudowy budynków.
15 maja 1948 r. oddano pierwszy budynek przewidziany na mieszkania dla kadry. Do października zakończono trzy budynki koszarowe dla żołnierzy. Potem przystąpiono do budowy sztabu, stołówki, wartowni i bloku szkolnego. Pierwsza przysięga w pułku odbyła się 1 lipca 1948 r. w Beniaminowie. Przybył na nią gen. S. Popławski.
Szczególnym pododdziałem SzPR była utworzona we wrześniu 1949 r. Szkolna Kompania Oficerów Rezerwy Łączności nr 20. Jej dowódcą został kpt. Tadeusz Kucharz. Po rocznym szkoleniu absolwenci mogli pozostawać w służbie zawodowej. Promocja 99 absolwentów kompanii odbyła się 8 września 1950 r., już po rozwiązaniu SzPR i utworzeniu OSŁR. 22 listopada 1949 r. pułk odwiedził minister Obrony Narodowej marsz. Konstanty Rokossowski, który zwiedził koszary i obejrzał sprzęt łączności. 4 grudnia 1949 r. nastąpiło uroczyste otwarcie odbudowanych koszar. Dzień ten miał szczególny wymiar, gdyż pułkowi wręczono sztandar ufundowano przez społeczeństwo powiatu pułtuskiego. Aktu przekazania sztandaru dowódcy pułku dokonał gen. P. Jaroszewicz.
Szkolny Pułk Radio został rozformowany w czerwcu 1950 r. i w jego miejsce utworzono w Zegrzu Oficerską Szkołę Łączności Radiowej.

10. ULICA RADZIWIŁŁOWSKA – jest położona na terenie koszar Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki. Prowadzi od bloku szkolnego do magazynu Wojskowej Administracji Koszar.

Nazwa ulicy pochodzi od rodziny Radziwiłłów, właścicieli Dóbr Zegrze.
W 1867 r. Jadwiga Krasińska, właścicielka Zegrza, wyszła za mąż za Macieja Radziwiłła ze starego rodu litewskiego, pochodzącego w prostej linii od Mikołaja „Czarnego” Radziwiłła. Po sprzedaży Zegrza Rosjanom pod koniec XIX w., Radziwiłłowie zamieszkali w nowo wybudowanym pałacu w Jadwisinie. Ostatni zegrzyńscy Radziwiłłowie – Maria i Konstanty opuścili siedzibę rodową w 1940 r. Konstanty Radziwiłł, żołnierz Armii Krajowej, został zamordowany przez Niemców w Zegrzu w 1944 r.

(opublikowano 31-12-2009 Marek Czerwiński)

Informacje ŚZPŻŁ

Wydawnictwa

Wsparcie dla ŚZPŻŁ

Redakcja i Webmasterzy
Marek SP5COR, Janusz SP5JXK:

Grafika - Ola SQ3OM:

ULICE W ZEGRZU I ICH PATRONI

Informacje ŚZPŻŁ

Wydawnictwa

Publikacje

Foto - Zjazdy i Spotkania

Sala Tradycji

Wsparcie dla ŚZPŻŁ